SAMORZĄDNOŚĆ / GOSPODARKA / INTEGRACJA EUROPEJSKA

ISSN 2082-3673

 

Europrojekty.pl  /  Numer  115  / In-Focus – Inteligentna specjalizacja na poziomie miejskim

 

Polskie innowacje w UE:

Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Bielsko-Biała

 

In-Focus
– Inteligentna specjalizacja
na poziomie miejskim

 

 

 

 

 

URBACT to Program Europejski, w ramach którego główne działania realizowane są przez międzynarodowe sieci miast, i dedykowane są obszarom miejskim. Celem programu jest wymiana doświadczeń oraz planowanie i wdrażanie innowacyjnych działań, przeniesionych na poziom poszczególnych uczestniczących w projekcie miast: Bilbao, Porto, Plasencia, Ostrawa, Bukareszt, Frankfurt n/Menem, Bordeaux, Turyn, Grenoble oraz Bielsko-Biała. Projekt o nazwie Sieć IN Focus „ Smart Specialisation at City Level” jest pionierskim, ponadnarodowym przedsięwzięciem mającym na celu włączenie do agend miejskich w zakresie rozwoju gospodarczego także działań opartych na inteligentnych specjalizacjach, a zapewniających zgodność planów lokalnych z planami RIS3 opracowanymi na szczeblach regionalnych.

 

Działania te, poprzedzone 6-miesięczną fazą przygotowawczą rozpoczęły się we wrześniu 2015. Celem tej wstępnej fazy było przygotowanie partnerstwa złożonego z 5 miast, inicjatorów projektu oraz uzupełnienie ich o kolejne 5. Na tej bazie opracowano tzw. Raport Wstępny obejmujący wszystkie miasta partnerskie jak również szczegółowy plan pracy na 24-miesięczny okres wdrażania (obejmujący działania na poziomie sieci - w formie transnarodowej strategii wymiany wiedzy - oraz na poziomie szczebla lokalnego -opracowanie planu działań w każdym z miast w ścisłej współpracy z grupą zainteresowanych podmiotów lokalnych). Niniejszy artykuł został opracowany w oparciu o ten Raport Wstępny.

Założeniem projektu IN FOCUS, które zostało jasno sprecyzowane w Raporcie Wstępnym, jest próba wdrożenia zarówno koncepcji inteligentnej specjalizacji, jak i metodologii RIS3, przyjętej przez Komisję Europejską. Celem projektu nie jest próba odtworzenia metody RIS3 na poziomie miast, ale tylko spojrzenie na obie idee z punktu widzenia miasta oraz uzupełnienie agendy miejskiej w zakresie rozwoju gospodarczego z wykorzystaniem inteligentnej specjalizacji jako podejścia nadrzędnego. Oznacza to sprawdzenie, w jaki sposób koncepcja inteligentnej specjalizacji może sprzyjać rozwojowi miast (lub może bezpośrednio ten rozwój wspierać) w czterech kluczowych obszarach, a mianowicie: poprzez rozwój klastrów, rozwój przedsiębiorczości, zapewnienie przestrzeń do działalności gospodarczej oraz podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej. Drugim celem głównym jest stworzenie połączeń do istniejącej strategii RIS3 na szczeblu regionalnym, gdyż i tak powszechnie uznaje się rolę głównych miast w procesach, które doprowadziły do powstania strategii RIS3 w całej UE. Obecnie w trakcie wdrażania tych strategii stało się jasne, że miasta pełnią podstawową rolę w realizacji RIS3 i wdrażaniu tzw. map drogowych. Jest to nie tylko kwestia wyrównania, ale także potrzeba zwiększenia statusu innowacyjnych miast głównych w procesie kształtowania polityki przemysłowej i innowacyjnej.

 

Dlaczego inteligentna specjalizacja jest ważna i dzisiaj?

Idea inteligencji stosowana w kontekście rozwoju terytorialnego narodziła się w USA, w kontekście ściśle powiązanym ze skalą miejską, jako nowa wspierająca zasada stosowana w planowaniu miast, aby zahamować ich rozrost, zmniejszyć jego skutki, promować bardziej kompaktowy model miasta, skuteczniejsze wykorzystanie gruntów czy zrównoważony transport. W tym kontekście inteligentny rozwój (Smart Growth) oznacza również rozwój trwały i obejmujący cały obszar miejski.

 

Beskidzki Inkubator Technologiczny w Bielsku-Białej

 

Idea inteligentnego rozwoju odnoszona była do rozwoju gospodarczego, natomiast dla innych, środowiskowych i społecznych wymiarów rozwoju, stosowano odpowiednio zasady zrównoważonego rozwoju oraz włączeniu społecznego. Koncepcja wzrostu w ramach integracji kształtująca obecną strategię Europa 2020 zwana Zintegrowanym Planowaniem Rozwoju Miast jest jednym z dominujących podejść w trwającym okresie programowania 2014-2020. Pojęcie inteligentnej specjalizacji może być zdefiniowane jako wspólny proces mający na celu określenie, gdzie region jest lub może być doskonałym pod względem nauki i techniki. Proces zaangażowania we współpracę (nazywany w żargonie RIS3 „procesem przedsiębiorczym”) polega na włączeniu w planowanie zainteresowanych stron, a w szczególności podmiotów innowacyjnych i społeczności lokalnych. Wtedy idea inteligentnego rozwoju wiąże się z ideą specjalizacji, co wpływa zarówno na politykę w zakresie badań i innowacji, na politykę przemysłową, a także na szereg ściśle powiązanych kwestii, takich jak: rozwój klastrów, przedsiębiorczość, umiędzynarodowienie działalności gospodarczej itp. W pewnym stopniu inteligentna specjalizacja była obecna i w starej koncepcji polityki rozwoju przemysłowego oraz lokalnych strategii rozwoju. W dużym stopniu dotyczyła określenia sektorów priorytetowych i budowania rozwoju wokół tych priorytetów, wykorzystywania charakterystycznych mocnych stron lokalizacji oraz innych warunków lokalnych. Mówimy „w pewnym stopniu”, ponieważ to, co sprawia, że strategia jest inteligentna to nie tylko idea specjalizacji i określania priorytetów, ale także sposób zapewniający osiągnięcie tych priorytetów i charakter włączenia w proces decyzyjny szeregu interesariuszy, organizacji publicznych, edukacyjnych, społeczności i przede wszystkim przedsiębiorców prywatnych. W każdym razie wybór tych specjalizacji jest bardziej wymagający niż kiedykolwiek i aktualnie trwa. To nic innego, jak „nowa normalność przemysłowa”. Wiele krajów i regionów twierdzi, że stanowi drogę do krajobrazu gospodarczego po kryzysie. Przede wszystkim jednak uwzględnia się potrzebę publicznych konsultacji przy opracowywaniu i wdrażaniu polityk publicznych, szczególnie tych związanych z rozwojem gospodarczym. Na szczęście lub niestety, jest to warunek ex-ante dla wszystkich regionów, które chcą uzyskać dostęp do funduszy strukturalnych UE za pośrednictwem programów operacyjnych. W tym celu Komisja Europejska zaprezentowała koncepcję strategii badań i innowacji w zakresie inteligentnej specjalizacji (RIS3) oraz powiązanego zestawu narzędzi.

Teraz, zaraz po spełnieniu warunków ex-ante we wszystkich regionach UE, rzeczywistym wyzwaniem jest wyzwanie skutecznej realizacji tych strategii (co z kolei prowadzi do kwestii odpowiedzialności w odniesieniu do wszystkich zaangażowanych w działania stron). Oznacza to wizję i plan działania RIS3 jako ogólny zestaw kryteriów, które prowadzą zarówno strategicznie, jak i taktycznie do podejmowania decyzji dotyczących innowacji i polityki przemysłowej, a także znacząco wpływają na planowanie przestrzenne na kilku poziomach. W tym kontekście bardzo dużo do powiedzenia mają przedstawiciele miast (zarówno jego władz publicznych, jak i głównych organizacji i przedstawicieli lokalnych).

 

RIS3 i kwestia skali

W literaturze naukowej na temat inteligentnej specjalizacji i jej wdrożenia do polityki regionalnej w UE kwestia zakresu wdrożenia określona została jako „odpowiednia dla danego regionu”. W każdym razie, jeśli chodzi o kształtowanie polityki, podczas rozwiązywania kwestii związanych ze skalą wdrażania, poziom NUT2 został określony jako odpowiedni do stosowania metody RIS3.

 

Dlaczego skala miejska ma znaczenie

Jak w takim razie odnosić rosnącą rolę miast do strategii RIS3 dotyczącej poziomu regionalnego? Po pierwsze, rola najważniejszych i dużych miast jako kluczowych podmiotów w globalnej konkurencji. Powszechnie uważa się, że miasta to punkty główne gospodarki światowej, gdzie zbiegają się handel, kapitał, ludzie i idee. Szeroko publikowany raport Brookings stwierdza, że jedną z dziesięciu cech płynących ze znaczących obszarów metropolitalnych jest „specjalizacja o globalnym zasięgu”. Oznacza to, że miasta często zaznaczają swoją pierwszą globalną pozycję poprzez wyraźną specjalizację gospodarczą, wykorzystując ją jako platformę dywersyfikacji . Drugim głównym powodem jest to, że w dużym stopniu RIS3 zakłada podejście ekosystemowe. Tradycyjnie pojęcie gospodarki aglomeracyjnej (obecnie fundamentalne) było związane z miastami, a nie z regionami. Ze względu na czynnik bliskości, w przybliżeniu mówiąc, miasta mają lepsze wyniki w szybkiej organizacji spójnych ekosystemów skupiających interesariuszy związanych z biznesem i społecznościami. W szczególności główne miasta i obszary miejskie były uznawane za idealne środowiska dla rozwoju innowacji. W związku z tym zaleca się „instytucjom i agencjom elastyczne projektowanie i świadczenie usług dostosowanych do potrzeb danego regionu oraz stworzenie bardziej skutecznych relacji współpracy między instytucjami samorządowymi na poziomie regionu”. Wreszcie w porównaniu z regionami, ogólnie rzecz ujmując, miasto najprawdopodobniej okaże się najwłaściwszą skalą dla tematów i inicjatyw związanych z ekosystemami przedsiębiorczości, zapewniania przestrzeni odpowiadającej wymaganiom „nowej gospodarki” i przyciągania inwestorów i wiedzy poprzez świadomy City Branding i marketing miejski. Z drugiej strony, międzynarodowe doświadczenia wskazuje, że poziom regionu jest bardziej odpowiedni jeśli chodzi o rozwój klastrów i innowacje międzysektorowe, jeżeli chodzi o dostęp do finansowania i wsparcie internacjonalizacji działalności gospodarczej.

 

Inteligentna specjalizacja jako nadrzędna koncepcja aktualizacji agend miejskich

Zwiększenie roli miast w związku z istniejącymi strategiami RIS3 jest koniecznością, a koncepcja inteligentnej specjalizacji RIS3 jest na tyle szeroka, że można ją traktować jako okazję i możliwość do jej wykorzystania w planowaniu miast i wspierania lokalnego rozwoju gospodarczego. Faktycznie, kiedy zapytano, co oznacza dla partnerów projektu IN-FOCUS inteligentna specjalizacja, miasta partnerskie niekoniecznie wskazały koncepcje RIS3 jako punkt odniesienia. Głównym celem projektu IN FOCUS jest więc próba wykorzystania tej możliwości w planowaniu rozwoju miejskiego. W rzeczywistości wiele miast odczuwa pilną potrzebę sprawdzenia, w jaki sposób planują i wdrażają rozwój gospodarczy, biorąc pod uwagę potrzebę promowania bardziej zrównoważonych strategii tworzenia miejsc pracy i w jaki sposób mierzyć się z szybkimi zmianami wynikającymi z globalnej konkurencji. Nawet miasta powszechnie uznawane jako dobrze sobie radzące w tej dziedzinie, czują potrzebę ciągłej aktualizacji polityki i strategii rozwoju (np. Bordeaux). Jeśli światowa gospodarka jest zmieniającym się krajobrazem, polityka rozwoju gospodarczego prowadzona przez przedsiębiorstwo powinna ewoluować równie szybko.

 

Aktualizacja polityki rozwojowej

Zakłada się, że zależność miasto-region w zakresie inteligentnej specjalizacji powinna być znacznie większa niż tworzenie powiązań pomiędzy pionowymi priorytetami sektorowymi określonymi na poziomie RIS3, a tymi zidentyfikowanymi na szczeblu lokalnym. Miasto, zwłaszcza główne (główne obszary miejskie), ma znacznie szerszy potencjał, aby aktywnie przyczynić się do dalszego rozwoju w kierunku wyznaczonym przez regionalne RIS3. Oczywiście tworzenie powiązań między klastrami priorytetowymi a dziedzinami technologii jest jednym z możliwych kierunków działań, ale nie jedynym. Idea inteligentnej specjalizacji może być wykorzystana jako główny czynnik inspirujący do ponownego przeanalizowania i uzupełnienia strategii miejskiej w zakresie rozwoju gospodarczego opartego o przedsiębiorstwach. Zaktualizowana o założenia określone w strategii RIS3 polityka miejska zapewni odpowiednie odniesienie do tych regionalnych kierunków specjalizacji. Projekt IN-FOCUS koncentruje się na czterech obszarach, które powinny stanowić podstawowy szkielet dzisiejszego lokalnego rozwoju gospodarczego opartego o przedsiębiorczość lokalną:

  • Lokalny rozwój gospodarczy oparty na klastrze/klastrach
  • Lokalne ekosystem przedsiębiorczości
  • Nowe miejskie obszary gospodarcze (i obiekty dla działalności gospodarczej)
  • Pozyskiwanie inwestycji i wiedzy

 

Ratusz w Bielsku-Białej

 

Lokalny ekosystem przedsiębiorczości

Coraz częściej to miasta stają się wylęgarniami talentów i innowacyjnych przedsiębiorstw, co potwierdza, że promowanie i dbanie o przedsiębiorczość jest podstawowym wyzwaniem w dzisiejszych strategiach rozwoju gospodarczego na poziomie miast. Jest to szybka droga do rozpowszechniania na miejscu kluczowych czynników napędzających nową gospodarkę, takich jak: czynnik IT, czynnik technologiczny, czynnik ekologiczny, czynnik twórczy czy czynnik społeczny. Wg META Group, „wyzwaniem dla miast nie będzie już tylko digitalizacja. Technologie cyfrowe są już towarami. Wyzwaniem będzie przyciągnie takich przedsiębiorców, którzy zaoferują usługi odpowiadające na potrzeby obywateli, używając do tego właśnie tych technologii cyfrowych”. Miasta będą musiały zbudować właściwy ekosystem dla strat-upów i nowych przedsiębiorstw, co zapewni im możliwość rozwoju, a przez to odpowiedni standard życia. W tej wizji inteligentna specjalizacja (a tym samym spójne z RIS3 priorytety sektorowe i dziedziny technologii) ma wiele do zaoferowania aby właściwie móc określić kierunki rozwojowe. Jasne jest, że promowanie przedsiębiorczości nie dotyczy pojedynczych inicjatyw, ale jest kwestią budowania całego ekosystemu przedsiębiorczości.

 

Zarządzanie talentami: rola inteligentnej specjalizacji

W Nowej Gospodarce atrakcyjność wiedzy (wiedza korporacyjna i możliwości badawcze) jest nawet bardziej strategiczna niż inwestycje wymagające dużego nakładu pracy, co odnosi się zwłaszcza do gospodarki zachodnioeuropejskiej. W tym kontekście pojęcie talentów, zwłaszcza talentu przedsiębiorczego, nabiera podstawowej roli w czasie, w którym coraz więcej miast stara się skierować swoją uwagę na lokalne talenty i osoby fizyczne, a nie skupiać się wyłącznie na firmach i organizacjach (M.Rivas, 2015). W ten sposób rozpoczęła się międzynarodowa walka o talenty. Na tej nowej globalnej arenie szczególnie widać działania krajów rozwijających się poszukujących talentów z „importu”, aby wypełnić luki w edukacji wyższej, potencjale innowacyjnym lub potencjale start-up’owym. W rzeczywistości agencje z całego świata przemodelowują swoje struktury tak, aby koncentrowały się również na indywidualnym i twórczym talencie przedsiębiorców obecnych na rynku międzynarodowym. W związku z tym Talent Management szybko rośnie jako nowy obszar roboczy dla miast, obejmujący działania i usługi na trzech etapach: przyciąganie talentów, odpowiednie przyjęcie i zapewnienie natychmiastowych warunków do życia i rozwoju czyli tzw. soft landing oraz integracja i socjalizacja. Inteligentna specjalizacja ma w tym zakresie szczególną rolę do odegrania i to na poziomie miasta.

 

Nowy zakład General Electric w Bielsku-Białej

 

Bielsko-Biała

Miasto Bielsko-Biała uczestniczyło w przygotowaniu i publicznych konsultacjach strategii RIS3 dla województwa śląskiego. Ogólnie mówiąc, strategia RIS3 dla województwa śląskiego jest spójna z cechami gospodarki lokalnej w Bielsku-Białej na wielu poziomach (ale nie na wszystkich). Na przykład w odniesieniu do priorytetów sektorowych, priorytety RIS3 i miasta są wspólne w zakresie przemysłu maszynowego, sektora motoryzacji, lotnictwa, energetyki, ICT i medycyny. Regionalną Strategię Innowacji ocenia się jako dobre ramy, które wpisują się we własną mapę drogową Bielska-Białej. W ramach projektu IN-FOCUS powołano w Bielsku-Białej tzw. Lokalną Grupę URBACT, w pracach której uczestniczą przedstawiciele przedsiębiorstw, organizacji wsparcia biznesu, przedstawiciele sektora edukacji i szkoleń zawodowych oraz wydziałów Urzędu Miasta Bielska-Białej. W ramach prac Lokalnej Grupy toczy się dyskusja nad planem działania dla Bielska-Białej na rzecz lokalnych inteligentnych specjalizacji gospodarczych.

 

Jan Sienkiewicz
Prokurent w Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. Bielsko-Biała

 

Skontaktuj się z nami:

Napisz do nas:

Europrojekty.pl Sp. z o.o.

Al. Korfantego 32/44
40-004 Katowice

NIP: 634-281-53-00

+48 509 179 016

Adres:

E-mail:

Telefon:

Jeśli masz do nas jakieś pytania, chciałbyś podjąć  z nami współpracę lub dowiedzieć się więcej na temat naszego pisma, zapraszamy do kontaktu za pomocą poniższego formularza bądź redakcyjnego adresu
e-mail:

redakcja@europrojekty-pl.pl

redakcja@europrojekty-pl.pl

Copyright © 2014  |  Europrojekty-pl  |  Wszelkie prawa zastrzeżone. Wykorzystywanie artykułów z tej strony bez zgody redakcji lub autora zabronione  |  made by TATUTU

Wysyłanie...  |

Wystąpił błąd. Przepraszamy  |

Wiadomość wysłana  |