SAMORZĄDNOŚĆ / GOSPODARKA / INTEGRACJA EUROPEJSKA

ISSN 2082-3673

 

Europrojekty.pl  /  Numer  116  / Most, który trwa

 

Polskie Euroregiony w UE i poza nią: Euroregion Karpacki

 

Most, który trwa
Szwajcarskie ślady w Karpatach

 

 

 

DEKADENCJA W ORGANIZACJI

Każda organizacja przeżywa w sposób, podobno uniwersalny, fazy swojego rozwoju. W tym schemacie przychodzi czas na regres i kryzys. „Wypalenie” instytucjonalne wraz z utratą poczucia misji dotyka również struktur transgranicznych – euroregionów. Wydaje mi się, tak na marginesie, że to zjawisko od pewnego momentu nabrało również uniwersalnego wymiaru także w przypadku polskich części euroregionów. Na tym tle warto podzielić się refleksją obrazującą w jaki sposób Euroregion Karpacki, jedna z najstarszych terytorialnych inicjatyw w Europie Środkowej poradził sobie z tym problemem. I jaką rolę odegrał w tym procesie program „Swiss Contribution”...

 

Euroregion Karpacki powołany do życia w lutym 1993 roku przeżywał różne koleje swojego losu. Zawieszony pomiędzy snami o potędze wynikającymi z ogromnego obszaru działania a problemami prawno – organizacyjnymi i przede wszystkim finansowymi szukał swojej tożsamości w mniej, lub bardziej przekonujących inicjatywach, jałowych dyskusjach, pseudostrategicznych dokumentach. Proces programowej atrofii postępował i oczywiście negatywnie wpływał na zdolności operacyjne i możliwość tworzenia partnerstwa na rzecz rozwoju. Po stronie polskiej Euroregionu sytuacja amortyzowana była dynamiką działań Stowarzyszenia Euroregion Karpacki Polska, głównie systemem redystrybucji środków Unii Europejskiej na współpracę transgraniczną. Programy PHARE, INTERREG, EWT okazały się dobrym spoiwem dla organizacji i utrzymały zainteresowanie głównych aktorów – samorządów działaniami Euroregionu. Z drugiej strony w skali europejskiej ponieśliśmy spektakularną choć wynikającą z okoliczności politycznych porażkę. Pomimo podejmowanych od 2004 roku starań, żadna władza nie poparła idei utworzenia Programu Karpackiego na wzór Alpine Space Programme… i tak Karpaty pozostały ostatnim makroregionem w Europie bez żadnego dedykowanego wsparcia ze strony Unii Europejskiej. Dla jasności obrazu – wszystkie NTS2 na obszarze Euroregionu są w ostatniej 20 – tce Eurostatu. Tymczasem Alpy podzielone pomiędzy najbogatsze państwa i regiony europejskie od lat 80 tych posiadały własny program.

 

Spotkanie z Markusem Eggenbergerem dotyczące rozwoju Karpat na Uniwersytecie w Bernie – luty 2015

 

SZUKAJĄC INSPIRACJI

Rutyna to chyba słowo najlepiej opisujące relacje Euroregionu Karpackiego z programami Unii Europejskiej, którymi ten zarządzał, lub do których aplikował. Ta druga funkcja, oczywiście sprzężona była z niepewnością związaną z systemem konkursowym i konkurencją. Tak, czy inaczej standardy ustalone dla programów każdej z perspektyw finansowych Unii były mocno zunifikowane a obszary interwencji mocno wyspecyfikowane. Właściwie szukając źródeł finansowania misji Euroregionu ciężko było odnaleźć cokolwiek poza programami Celu 3 –ego polityki spójności. Tymczasem oprócz pieniędzy ważne było również to w jaki sposób nawiązywać szerokie kontakty międzynarodowe, niekoniecznie tylko sąsiedzkie, ale takie, które umożliwiłyby transfer wiedzy i innowacji. I z tym było jeszcze trudniej. Organizacja nasza prowadzi od lat transeuropejską współpracę rozwojową, raz w ramach Stowarzyszenia Europejskich Regionów Granicznych, dwa bilateralnie w oparciu o kontakty z euroregionami. Zdajemy sobie sprawę z tego jak doświadczenia innych struktur transgranicznych, szczególnie tych wysokorozwiniętych są ważne dla realizacji wizji rozwoju organizacji. Dlatego szukaliśmy mechanizmów umożliwiających nawiązanie, rozwój i finansowanie takiej współpracy. Od „zawsze” z zazdrością podpatrywaliśmy stan współpracy na obszarze Alp. Program „Alpine Space”, dobrze skoordynowana współpraca międzynarodowa i międzyregionalna, świetnie funkcjonujące struktury euroregionalne, Konwencja Alpejska, silna pozycja negocjacyjna w Unii Europejskiej to tylko niektóre z elementów systemu wsparcia rozwoju obszarów alpejskich. To co jednak, oprócz kontekstu geopolitycznego (brak zainteresowania partnerów „alpejskich” współpracą z Europą Środkowo – Wschodnią, często brak elementarnej wiedzy na nasz temat) blokowało inicjatywy współpracy to jej wysokie koszty transakcyjne oraz brak określonych, korzystnych dla obu stron pól interesów. Dlatego z zainteresowaniem przyjęliśmy informację o uruchamianym Szwajcarsko – Polskim Programie Współpracy. Po pierwszej lekturze założeń programu, analizie jego celów i wytycznych, które bardzo premiowały polsko – szwajcarskie partnerstwo instytucjonalne, wiedzieliśmy, że jest to szansa dla Euroregionu na eliminację próżni we współpracy z partnerami z obszaru Alpejskiego i to w ujęciu, którego nie proponowała Unia Europejska – z partnerami z Konfederacji Szwajcarskiej. Idea, czy symbol „Mostu” pomiędzy Karpatami a Alpami narzucił się w sposób niemalże automatyczny.

 

FILARY MOSTU

Projekt „Alpejsko – Karpacki Most Współpracy” był projektem z wielu względów wyjątkowym i przełomowym dla Euroregionu Karpackiego. Postaram się przytoczyć kilka argumentów opartych o doświadczenia z jego realizacji. Splot okoliczności spowodował, iż w fazie wstępnej, na etapie przygotowania koncepcji projektu weszliśmy w kontakt z instytucjami, które stały się naszymi głównymi partnerami w polsko – szwajcarskiej wymianie. Mowa o organizacji REDD, zajmującej się promocją lokalnych produktów ekologicznych, ale głównie o Instytucie Turystyki HESSO Valais w Sierre. Z jednej strony ramy dla projektu stanowiły wytyczne Priorytetu 1.1 Bezpieczeństwo, stabilność, wsparcie reform, w ramach którego aplikowaliśmy o środki, z drugiej mieliśmy własne oczekiwania i plany, ale najważniejsze było to, co czasami ma mniejsze znaczenie w relacjach pomiędzy partnerami w Europie Środkowej. Często bowiem w programach UE, tych międzynarodowych, czy transgranicznych partnerów motywuje sam fakt możliwości zdobycia jakichkolwiek pieniędzy. My przy pierwszych akordach współpracy z partnerami szwajcarskimi zorientowaliśmy się, że sens partnerstwa polega na precyzyjnym określeniu celów, roli oraz korzyści dla obu stron. To truizm. Wymagają tego również zasady programów unijnych. Jednak różnica w podejściu była widoczna. Szwajcarzy dopytywali o naszą sytuację, bardzo otwarcie i ta otwartość towarzyszyła nam przez cały okres wdrażania, dzielili się swoją wiedzą, analizując co z niej może być dla nas przydatne, oraz co czasami w naszej sferze obyczajowej traktuje się ze zdziwieniem artykułowali zdecydowanie swoje interesy. Korzystać powinny obie strony. To niby oczywiste, lecz gdy przypomnę sobie proces „rekrutacji” partnerów, choćby do programów transgranicznych skłonność do „wchodzenia w ciemno” w projekty jest u nas bardzo wysoka. Szacunek dla kontrahentów, dbałość o interes swojego środowiska i instytucji, sensowność i konkretny wymiar działań zamiast pozorów, ukierunkowanie na rezultaty, dyscyplina, to niektóre z wartości, które bardzo mocno uświadomiliśmy sobie budując partnerstwo na poziomie przygotowania projektu. Gdy po długim okresie przygotowań „Alpejsko – Karpacki Most Współpracy” został zatwierdzony, rozpoczęła się realizacja. Oznaczała ona kontakty z administracją polską nadzorującą wdrażanie programu oraz przy okazji z przedstawicielami Swiss Contribution Office. Oczywiście trudno porównywać jakość pracy i podejście obu partnerów odpowiedzialnych za Program, współpraca układała się znakomicie. Ale chcę zwrócić uwagę na komfort jaki w rozmowach o projekcie, jego wdrażaniu dawały nam kontakty ze stroną szwajcarską. Każdy problem, który pojawiał się przy implementacji traktowany był spokojnie i poważnie. Szwajcarzy kierowali się logiką i dobrem beneficjentów projektu, dbając jednocześnie o prawidłowość wdrażania, nigdy jednak nie budując biurokratycznego dystansu. Zmiany, które proponowaliśmy wprowadzić, zawsze analizowane były pod kątem ich użyteczności, bardziej jako niezbędne korekty niż błędy autorów projektu. Elastyczność, otwartość i racjonalność – te cechy powinna posiadać każda administracja. Wysoki standard współpracy z donorami jest czymś co wyróżnia Szwajcarsko – Polski Program Współpracy. Wyróżnia, ale nie dziwi. Nie dziwi od chwili gdy w ramach projektu zaczęliśmy poznawać Szwajcarię i Szwajcarów. Oczywiście ten kraj zachwyca. I to nie tylko ze względu na bogate zasoby kulturowe i przyrodnicze. Zachwyca ze względu na ludzi, społeczeństwo, kulturę współżycia. Nie da się rzecz jasna porównać Polski i Konfederacji Szwajcarskiej, dzieli nas bardzo wiele, szczególnie na niwie ustrojowej i sposobie funkcjonowania społeczeństwa a właściwie społeczeństw w ramach jednego Państwa. Odpowiedzialność, dyscyplina, otwartość, to między innymi cechy, których powinniśmy się wciąż uczyć od Szwajcarów. Ale na poziomie relacji, czy czasem multirelacji z partnerami szwajcarskimi przekonaliśmy się, że wystarczy w działaniach kierować się etyką, uczciwością i „ratio” aby społeczności harmonijnie się rozwijały. Wielka lekcja szwajcarska, nie tkwi bowiem w samym projekcie, jego działaniach czy zainwestowanych pieniądzach, tkwi w tym, że dzięki środkom Swiss Contribution, bardzo wielu Polaków, mogło „spotkać” Szwajcarię a Ci, którzy byli uważni, doświadczyć ducha tego kraju. Ducha pracowitości i ładu.

 

Wizyta studyjna z Manu Broccard i ekspertami Euroregionu – Instytut Turystyki w Sierre – sierpień 2014

 

JASNA PERSPEKTYWA

Projekt „Alpejsko – Karpacki Most Współpracy” jest zakończony, ale konstrukcja jest solidna. Cel, jakim było wsparcie rozwoju regionalnego w Województwie Podkarpackim został zrealizowany. Wydaje się, że zaproponowane metody jego osiągnięcia były trafne. Fundusz Promocji Lokalnego Eksportu, w ramach którego Euroregion przyznawał w trybie konkursowym dotacje, umożliwił wielu przedsiębiorcom wejście z produktami na rynki zagraniczne, w tym także na wymagający i chroniony rynek szwajcarski. Przypadek Zakładów Metalowych w Przysiekach to tylko jeden z przykładów takiego sukcesu. Z kolei Fundusz Study Tour umożliwił, nierzadko po raz pierwszy nawiązanie kontaktów z partnerami zagranicznymi. Tego nigdy nie należy lekceważyć, i to pomimo tego, że w polskiej mentalności taki wyjazd często traktowany jest jak wycieczka krajoznawcza. Musimy zmienić to podejście, Szwajcarzy pomimo, że zamieszkują mniejszy kraj, oczywiście bogatszy wiedzą, że globalizacja jest faktem i musimy w niej uczestniczyć, żeby się rozwijać. Szereg działań marketingowych, promocyjnych odegrało swoją rolę. Dla nas powodem do dumy były 4 edycje Alpejsko – Karpackiego Forum Współpracy. Największej międzynarodowej imprezy o charakterze targowo – konferencyjnym w Euroregionie Karpackim. W przyszłym roku w związku z 25 – leciem Euroregionu zorganizujemy 5 edycję tego wydarzenia. Swiss Contribution opuścił miejmy nadzieję na chwilę Karpaty. Pozostało to co najważniejsze, to co bezpośrednio nie wynikało z projektu, to co otrzymaliśmy od konkretnych ludzi, żyjących w Sierre, Lozannie, Genevie, Bernie. To inspiracja i pomoc, wynikająca z przekonania, że współpraca polsko – szwajcarska ma sens. Manu Broccard, Heino Messen, Laura Fabbris, Arthur Mentele, Markus Eggenberger których miałem zaszczyt poznać to prawdziwi bohaterowie Swiss Contribution. Pokazali, że nie powinniśmy mieć kompleksów i że Polska, w tym Karpaty, mają swoją szansę i że są otwarci, co przy naszych kompleksach ma terapeutyczne znaczenie. Sieć kontaktów z instytucjami szwajcarskimi, Karpacki Klub Projektów Szwajcarskich w Karpatach i przede wszystkim Marka Karpacka CARPATHIA, która powstała dzięki doświadczeniom marki Kantonu Valais, to gwarancja, że to co najlepsze i najważniejsze wciąż przed nami. Warto powiedzieć „Dziękujemy”, warto powiedzieć „Ou Revoir”!

 

Dawid Lasek
Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska

 

 

Skontaktuj się z nami:

Napisz do nas:

Europrojekty.pl Sp. z o.o.

Al. Korfantego 32/44
40-004 Katowice

NIP: 634-281-53-00

+48 509 179 016

Adres:

E-mail:

Telefon:

Jeśli masz do nas jakieś pytania, chciałbyś podjąć  z nami współpracę lub dowiedzieć się więcej na temat naszego pisma, zapraszamy do kontaktu za pomocą poniższego formularza bądź redakcyjnego adresu
e-mail:

redakcja@europrojekty-pl.pl

redakcja@europrojekty-pl.pl

Copyright © 2014  |  Europrojekty-pl  |  Wszelkie prawa zastrzeżone. Wykorzystywanie artykułów z tej strony bez zgody redakcji lub autora zabronione  |  made by TATUTU

Wysyłanie...  |

Wystąpił błąd. Przepraszamy  |

Wiadomość wysłana  |