SAMORZĄDNOŚĆ / GOSPODARKA / INTEGRACJA EUROPEJSKA

ISSN 2082-3673

 

Europrojekty.pl  /  Numer  118  / Realne dobre sąsiedztwo

 

Polskie euroregiony w Unii Europejskiej
– Euroregion Tatry

 
Realne dobre sąsiedztwo

 

Z Michałem Stawarskim, Dyrektorem Biura Związku Euroregion „Tatry” – rozmawia Jacek Broszkiewicz



– Już od 23 lat samorządy z obu stron granicy, tworzące Euroregion „Tatry”, współpracują na rzecz coraz lepszych wzajemnych relacji pomiędzy Polakami a Słowakami. Wraz z upływem czasu w ten proces coraz bardziej angażuje się Unia Europejska, a efektem skali tego udziału są przedsięwzięcia, które bez finansowego wsparcia UE, nie miałyby szans na przeprowadzenie. Jaki jest, Pańskim zdaniem, obecny wymiar tej współpracy?

 

– Dzisiaj trudno nam już wyobrazić sobie pogranicze polsko-słowackie przedzielone szlabanem granicznym, bez wielu nowych produktów turystycznych, setek kilometrów dróg, czy nowoczesnych oczyszczalni ścieków. Jednak to, co od początku charakteryzuje współpracę między polskimi i słowackimi samorządami Euroregionu „Tatry”, czyli jej rzeczywisty wymiar, nadal pozostaje niezmienne. Mniejszy bagaż wspólnych trudnych doświadczeń, brak silnie zakorzenionych negatywnych stereotypów oraz silny lokalny lider w postaci euroregionu, to bonus, którego trudno by szukać na innych granicach naszego kraju. To wszystko sprawia, że każda możliwość (jak otwarcie granic w ramach Układu z Schengen), każde narzędzie (jak EUWT) i każdy eurocent przekazany przez Unię Europejską, wykorzystywane są w naszym euroregionie w 100% na dynamiczny, a jednocześnie harmonijny rozwój terenów położonych wokół Tatr oraz wzmacnianie relacji między Polakami i Słowakami.

Kolejna duża szansa, jaka stoi przed polskimi i słowackimi samorządami oraz euroregionami pogranicza to 155 mln euro w ramach Programu Interreg V-A Polska-Słowacja na wsparcie wspólnych przedsięwzięć w perspektywie finansowej 2014- 2020. Z tej puli 136,6 mln euro przeznaczonych jest na realizację tzw. dużych projektów, czyli o wartości dofinansowania powyżej 200 tysięcy euro. Pozostałą kwotę 18,5 mln euro, czyli aż 12% mają do dyspozycji trzy euroregiony: „Tatry”, „Beskidy” i „Karpacki” z przeznaczeniem na realizację cieszących się ogromnym i niesłabnącym zainteresowaniem mikroprojektów w kwocie dofinansowania od 2 do 100 tys. euro.

 

Mikroprojekt pt. Uchronić od zapomnienia – prezentacja kultur pogranicza polsko-słowackiego realizowany przez Miasto Grybów wraz ze swym partnerem słowackim Obec Veľký Šariš

 

Niestety, potencjał współpracy między polskimi i słowackimi podmiotami w ramach Euroregionu „Tatry” wciąż nie jest w pełni wykorzystany. Wynika to z braku równowagi w zarządzaniu transgranicznymi mikroprojektami – polski Związek Euroregion „Tatry” pełni to zadanie od wielu lat i w kolejnych polsko-słowackich programach współpracy jest podmiotem zarządzającym mikroprojektami. Niestety, nasi słowaccy partnerzy Združenie Euroregion Tatry nie uczestniczą w tym ważnym zadaniu, gdyż jest ono powierzone słowackim samorządom regionalnym. Liczymy, że po 2020 roku ta sytuacja w końcu się zmieni, o co zabiegamy od lat. W tym celu tez m.in. utworzyliśmy Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej TATRY. Po drugie, brakuje kompatybilności podziału administracyjnego Polski i Słowacji. Po naszej stronie mamy duże, silne gminy. Po południowej stronie Tatr jednostkami samorządowymi są natomiast nawet bardzo małe wsie z adekwatnie mniejszymi możliwościami organizacyjnymi i finansowymi udziału w przedsięwzięciach realizowanych wspólnie z partnerami z Polski. Aby zaangażować we współpracę transgraniczną te miejscowości – liczące czasem tylko kilkadziesiąt osób – zmniejszyliśmy minimalną kwotę, od jakiej można wnioskować o dofinansowanie mikroprojektu z 5 do 2 tys. euro.

 

– A więc sięgnijmy głębiej, do konkretów. W ciągu 6 lat Euroregionu „Tatry” będzie miała do dyspozycji prawie 8 milionów euro z przeznaczeniem na dofinansowanie dwóch tzw. projektów parasolowych.

 

– W ramach dwóch projektów parasolowych Programu Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020 pt.: „Łączy nas natura i kultura” i „Wspólne kształcenie na pograniczu polsko-słowackim” zarządzanych przez Euroregion „Tatry” w partnerstwie z Krajem Żylińskim i Preszowskim na obszarze wokół Tatr realizowanych już jest lub będzie kilkadziesiąt wspólnych przedsięwzięć, które dotyczą ochrony dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego obszaru pogranicza oraz edukacji. Beneficjenci mikoprojektów to polskie i słowackie gminy, miasta, powiaty, instytucje kultury, stowarzyszenia, organizacje pozarządowe. Stawiamy na infrastrukturę, trwałe efekty, które zostaną po tych projektach. Dzięki tym przedsięwzięciom oferta turystyczna pogranicza polsko-słowackiego wzbogacona zostanie o kolejne kilometry ścieżek rowerowych i infrastrukturę towarzyszącą stanowiące m.in. uzupełnienie „Historyczno-kulturowo-przyrodniczego szlaku wokół Tatr”. Środki mikroprojektów inwestowane będą także w działania, w ramach których po obu stronach granicy zmodernizowane zostaną obiekty dziedzictwa kulturowego, m.in. w Muzeum Ziemi Limanowskiej odtworzone zostało wnętrze dawnej apteki na pograniczu polsko-słowackim. Wśród zatwierdzonych już mikroprojektów liczną grupę stanowiły mikroprojekty wykorzystujące do promocji regionu nowoczesne narzędzia informatyczne. Jedną z najciekawszych propozycji w tym zakresie jest utworzenie Interaktywnego Transgranicznego Mostu Turystycznego Między Powiatem Limanowskim i Miastem Dolny Kubin. Tradycyjnie wiele z mikroprojektów dotyczy i dotyczyć będzie realizacji działań miękkich wykorzystujących dorobek materialny i społeczno-kulturowy pogranicza. Ciekawym przykładem mikroprojektu wpisującego się w tę tematykę jest projekt realizowany już przez Miasto Nowy Targ i Miasto Kieżmark. Mikroprojekt ten przeniesie nas do nie tak odległej, ale częściowo zapomnianej historii tych miast w latach 1945-1990 m.in. dzięki książce „Wspomnienia pracowników NZPS”, albumowi „Nowy Targ z PRL-u” i monografii Miasta Kieżmark. Ciekawym przedsięwzięcie jest także zadanie własne Euroregionu „Tatry” zatytułowane „Walory kulturowe i przyrodnicze pogranicza polsko-słowackiego”. Jego efektem jest wystawa prac Edwarda Sutora „Szukający głowy” i konferencja „Outsiderzy pogranicza polsko-słowackiego”. Odbył się pięcioetapowy polsko-słowacki wyścig rowerowy. Projekt zakłada też wydanie kilku publikacji i zorganizowanie konkursu wiedzy na temat atrakcji przyrodniczych i kulturowych pogranicza polsko-słowackiego. Z efektów mikroprojektów będą mogli skorzystać mieszkańcy pogranicza, a także turyści odwiedzający ten region. Nowe produkty przyczynią się ochrony, promocji i rozwoju dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, a tym samym znacznie podniosą atrakcyjność turystyczną pogranicza i obszaru działania Euroregionu „Tatry”.

 

Mikroprojekt pt. Wypracowanie wspólnych procedur w dziedzinie bezpieczeństwa prowadzących do lepszego wykorzystania wspólnego dziedzictwa przyrodniczego pogranicza polsko słowackiego realizowany przez Gminę Sucha Beskidzka i partnera słowackiego Miasto Námestovo.

 

– Na obszarze Euroregionu Tatry realizowane są i będą także projekty o jednostkowej wartości ponad 200 tysięcy euro – te, które pochłoną znakomitą większość całkowitego (155 mln. euro) unijnego dofinansowania polsko-słowackiej współpracy transgranicznej w tej perspektywie. Jako pierwszy w Polsce Euroregion „Tatry” powołał kilka lat temu Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej. Czy to narzędzie realizowania dużych projektów sprawdza się?

 

– To był strzał w „10”. Z powodu niesymetryczności podziału administracyjnego w obu krajach, zróżnicowania w kompetencjach polskiego i słowackiego euroregionu w zakresie zarządzania mikroprojektami (o czym już mówiłem wcześniej), trudności z przepływami i rozliczeniami finansowymi wspólnych projektów, postanowiliśmy powołać do życia EUWT TATRY, które posiada osobowość prawną, a przez to jest ogniwem, mogącym być samodzielnym partnerem dużych projektów i jednostką rozliczającą je. To dzięki EUWT, które jest obecnie partnerem wiodącym projektu flagowego Programu Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020, możliwa jest realizacja bardzo dużego, oryginalnego i strategicznego dla Euroregionu „Tatry” zadania, jakim jest budowa rowerowego i turystycznego „Szlaku wokół Tatr”. Pomysł polega na okrążeniu Tatr długim na 250 kilometrów okręgiem asfaltowych i żwirowych ścieżek rowerowych po obu stronach granicy. Już niedługo po naszej stronie domkniemy tę pętlę. W przyszłym roku rowerzyści po stronie polskiej będą mogli skorzystać z ponad 70 km ścieżek rowerowych biegnących od granicy Chochołów-Sucha Góra do granicy Kacwin-Wielka Frankowa, zrealizowanych w ramach tego projektu. Po stronie słowackiej potrwa to dłużej, ponieważ gór jest tam dwa razy więcej. Oprócz ścieżek rowerowych, powstają miejsca odpoczynku dla rowerzystów, parkingi umożliwiające dojazd samochodem, pozostawienie go i przesiadkę na rower. Z tras już udostępnionych rocznie korzysta 90 tysięcy osób. To duże przedsięwzięcie, realizowane etapami, o wartości prawie 12 milionów euro.

Wielka szkoda, że mimo świetnego przygotowania merytorycznego i organizacyjnego w tym okresie programowania sprzeciw strony słowackiej zamknął EUWT TATRY drogę do realizacji głównego zadania, do jakiego zostało ono powołane, czyli zarządzania mikroprojektami. Tym samym potencjał i możliwości narzędzia współpracy transgranicznej, jakim jest EUWT TATRY nie jest w pełni wykorzystany.

 

– Powszechnie wiadomo, że pozyskanie i operowanie pieniędzmi unijnymi nie jest proste i wymaga dużej wiedzy i kompetencji. Do niedawna wieloletnim dyrektorem Biura Związku Euroregionu „Tatry” w Nowym Targu był pan Antonii Nowak, po którego przejściu na emeryturę objął pan to stanowisko. To spore wyzwanie dla Pana…

 

– Zgadza się, jest to spore wyzwanie. Obdarzono mnie zaufaniem i jestem pewien, że go nie zawiodę. Jestem absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczo-Hutniczej. Wcześniej pracowałem jako pełnomocnik zarządzania jakością i zarządzania środowiskowego oraz bankowiec. Z Euroregionem „Tatry”, gdzie ostatnio byłem kierownikiem, związany jestem prawie od 10 lat. Moje wcześniejsze doświadczenia zawodowe, a także znajomość realiów pogranicza są więc dużym plusem w prowadzeniu codziennej działalności Euroregionu „Tatry”, w której najważniejsza jest wiedza merytoryczna i ciężka pracaorganiczna. Warto również wspomnieć, że Pan Antoni Nowak nadal bardzo aktywnie działa na rzecz współpracy polsko-słowackiej, więc mogę liczyć na radę i wsparcie.

 

– Skoro już weszliśmy w obszar realiów to, chciałbym zapytać o kilka wymiarów wspólnego życia na pograniczu polsko-słowackim. Słowacja od prawie 9 lat jest w strefie €. Jak ten fakt wpływa na współpracę i sprawność wzajemnego rozliczania się i wspólnych projektów dofinansowywanych przez UE?

 

– Nie ma z tym żadnych problemów. Dofinansowanie udzielane jest bowiem w walucie euro, a ryzyko związane z różnicami kursowymi zawsze ponoszą beneficjenci. Czasem można zarobić, jednak jak wskazuje praktyka w ostatecznym rozrachunku polscy beneficjenci nieznacznie tracą na wahaniu kursu złotówki w stosunku do waluty euro. Natomiast ryzyko kursowe rekompensuje wysoki poziom dofinansowania w mikroprojektach, który wynosi aż 90% (EFRR – 85% i budżet państwa – 5%).

 

– Dziękuję za rozmowę.

 

 

Skontaktuj się z nami:

Napisz do nas:

Europrojekty.pl Sp. z o.o.

Al. Korfantego 32/44
40-004 Katowice

NIP: 634-281-53-00

+48 509 179 016

Adres:

E-mail:

Telefon:

Jeśli masz do nas jakieś pytania, chciałbyś podjąć  z nami współpracę lub dowiedzieć się więcej na temat naszego pisma, zapraszamy do kontaktu za pomocą poniższego formularza bądź redakcyjnego adresu
e-mail:

redakcja@europrojekty-pl.pl

redakcja@europrojekty-pl.pl

Copyright © 2014  |  Europrojekty-pl  |  Wszelkie prawa zastrzeżone. Wykorzystywanie artykułów z tej strony bez zgody redakcji lub autora zabronione  |  made by TATUTU

Wysyłanie...  |

Wystąpił błąd. Przepraszamy  |

Wiadomość wysłana  |