SAMORZĄDNOŚĆ / GOSPODARKA / INTEGRACJA EUROPEJSKA

ISSN 2082-3673

 

Europrojekty.pl  /  Numer  123-124  / Miliony euro dla pogranicza polsko-słowackiego

 

Polskie euroregiony w UE: Euroregion Tatry


 
Miliony euro dla pogranicza polsko-słowackiego

 

Z Bogusławem Waksmundzkim – Przewodniczącym Rady Związku Euroregion „Tatry”, Członkiem Zarządu Powiatu Nowotarskiego – rozmawia Jacek Broszkiewicz.



– Pana praca jako Przewodniczącego Rady Związku Euroregion „Tatry” jest niezmiernie istotna w prowadzonej przez Pana działalności na rzecz społeczności regionu – i to po obu stronach symbolicznej już granicy. W jakiej mierze działalność Euroregionu „Tatry” wpłynęła na świadomość europejską, unijną przeciętnego mieszkańca pogranicza polsko-słowackiego?

 

– Na początku lat 90. polskie i słowackie samorządy miast, gmin i wsi zainicjowały utworzenie Euroregionu „Tatry” w celu ożywienia wzajemnych stosunków pomiędzy mieszkańcami pogranicza polsko-słowackiego, a także rozwoju gospodarczego, kulturalnego, ochrony środowiska. Na Kongresie Założycielskim w dniu 26 sierpnia 1994 r. w Nowym Targu został powołany do życia Euroregion „Tatry”, który od początku swojej działalności działał na rzecz równomiernego i zrównoważonego rozwoju oraz zbliżenia mieszkańców, samorządów i instytucji po obu stronach polsko-słowackiejgranicy. W roku 1999 Euroregion „Tatry” otrzymał od Władzy Wdrażającej Program Współpracy Przygranicznej 123 tys. euro ze Zintegrowanego Programu Phare. Dzięki tym środkom zostało zrealizowanych 26 małych transgranicznych projektów. Był to początek korzystania ze środków unijnych, które wpłynęły na świadomość europejską mieszkańców pogranicza. Od tego czasu, za pośrednictwem Euroregionu „Tatry” realizowane były i nadal są realizowane małe projekty, których bezpośrednimi odbiorcami są mieszkańcy i turyści polsko-słowackiego pogranicza. Wymierne efekty tych projektów, w postaci szeregu wydanych publikacji, przewodników i map promujących atrakcje kulturowe i przyrodnicze obszaru pogranicza, imprez kulturowych, sportowych, jak również małych inwestycji w znaczny sposób uświadomiły mieszkańcom po obu stronach granicy istnienie możliwości rozwoju regionu dzięki funduszom unijnym. Do chwili obecnej za pośrednictwem Związku Euroregion „Tatry” zostało zrealizowanych 342 małych projektów na łączną kwotę wynoszącą ponad 9,4 mln euro.


Wieża widokowa na Górze Żar zrealizowana przez Gminę Łapsze Niżne w ramach mikroprojektu pt. Człowiek w kulturze i przyrodzie polsko-słowackiego Spisza.


Pragnę również podkreślić, że podejmowane przez Euroregion „Tatry” działania związane z przełamywaniem barier, tworzeniem i rozwojem struktur formalno-prawnych transgranicznej współpracy, prowadzone przez władze samorządowe po obu stronach granicy, przygotowały Polaków i Słowaków do członkostwa w Unii Europejskiej i wejścia do strefy Schengen.

Mogę z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że każdy mieszkaniec Orawy, Spisza, Podhala, ziemi sądeckiej i limanowskiej oraz Liptowa czyli obszaru Euroregionu „Tatry”, nie jeden raz zetknął się z efektami projektów dofinansowanych ze środków unijnych.

 

– Euroregion „Tatry”, jako pierwszy spośród polskich euroregionów powołał do życia Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej TATRY z o.o. To niewątpliwy sukces Pana i Pana poprzedników. EUWT w odróżnieniu od euroregionu jest instrumentem prawnym działającym na podstawie przepisów unijnych. W jaki sposób powołanie Ugrupowania wpłynęło na rozwój polsko-słowackiej współpracy transgranicznej?

 

– Ideę utworzenia EUWT TATRY z o.o. zapoczątkował poprzedni Dyrektor Euroregionu „Tatry” Antoni Nowak. Deklaracja w sprawie utworzenia EUWT TATRY z o.o. została podjęta przez polskich i słowackich członków Euroregionu „Tatry ” podczas XV Kongresu Transgranicznego Związku Euroregion „Tatry” w dniu 17 kwietnia 2009 r. w Muszynie. Od tego czasu trwały intensywne prace nad przygotowaniem Konwencji i Statutu Ugrupowania. To były trudne rozmowy. Jednak drogą kompromisów Związek Euroregion „Tatry” po polskiej stronie i Združenie Región Tatry po słowackiej stronie doszły do porozumienia i 14 sierpnia 2013 r. utworzyły Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej TATRY z o.o. W tym dniu uroczyście podpisałem, wspólnie z Jozefem Ďubjakiem – ówczesnym Przewodniczącym Rady Združenia Región „Tatry“, Konwencję o utworzeniu EUWT TATRY z o.o. Zasady działania Ugrupowania określają: Rozporządzenie (WE) nr 1082/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 roku, ustawy polskiego i słowackiego Parlamentu oraz przyjęta Konwencja i Statut. Ugrupowanie jest więc polsko-słowackim podmiotem posiadającym osobowość prawną.

EUWT TATRY pozwala zatem na realizację współpracy transgranicznej na wyższym poziomie formalnym, organizacyjnym i instytucjonalnym. Stanowi kontynuację doświadczeń i wspólnych działań Polaków i Słowaków na pograniczu wokół Tatr, których początkiem było powołanie do życia Euroregionu „Tatry”.

Zadania EUWT TATRY koncentrują się przede wszystkim na przygotowaniu i realizacji projektów transgranicznych współfinansowanych przez Unię Europejską. Ugrupowanie jest doskonałym narzędziem do realizowania projektów, ponieważ jego istota prawno-organizacyjna umożliwia równocześnie spełnienie czterech kryteriów transgranicznego partnerstwa: wspólne przygotowanie projektu, wspólna realizacja, wspólne finansowanie i wspólny personel. Ugrupowanie jest tzw. jedynym beneficjentem, który może samodzielnie realizować projekty. Realizowane przez Ugrupowanie projekty w istotny sposób zmieniają oblicze pogranicza polsko-słowackiego. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych przedsięwzięć transgranicznych realizowanych przez EUWT jest Historyczno-kulturowo-przyrodniczy szlak wokół Tatr, który jest strategicznym i markowym produktem turystycznym Euroregionu „Tatry”.

To zakrojone na wielką skalę przedsięwzięcie jest zamierzone na wiele lat i docelowo zakłada stworzenie liczącej 250 km pętli turystycznej wokół Tatr ze ścieżkami rowerowymi, edukacyjnymi i do narciarstwa biegowego, a także budowę towarzyszącej im infrastruktury.

Z dumą mogę powiedzieć, że na dzień dzisiejszy w ramach I i II etapu zostało już wybudowanych blisko 160 km ścieżek rowerowych po polskiej i po słowackiej stronie. Łączna kwota przeznaczona na ten cel wyniosła ponad 12,8 mln euro. Dobrą informacją jest również fakt, że budowa Szlaku będzie kontynuowana, gdyż Komitet Monitorujący Program Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020 zatwierdził do dofinasowania III etap Szlaku, na kwotę 4,7 mln euro.

Budowa Szlaku wokół Tatr pozytywnie wpływa na rozwój turystyki po obu stronach gór. Powoduje to jednocześnie rozwój przedsiębiorczości w postaci powstających przy Szlaku restauracji, serwisów i wypożyczalni rowerowych.

Szlak odwiedza rocznie ponad 200 tys. osób, co potwierdzają prowadzone w ostatnim czasie badania natężenia ruchu rowerowego. Tak imponujący wynik utwierdza nas w przekonaniu, że to przedsięwzięcie miało sens i służy mieszkańcom i turystom do aktywnego wypoczynku i spędzania wolnego czasu na świeżym powietrzu.

Jest też ogromną satysfakcją dla Ugrupowania i samorządów realizujących ścieżki rowerowe, a przede wszystkim Euroregionu „Tatry”, który był inicjatorem tego przedsięwzięcia.

Naszym wielkim sukcesem jest docenienie przez Komitet Regionów działalności EUWT TATRY z o.o. pod kierownictwem Dyrektor Agnieszki Pyzowskiej. Komitet przyznał Ugrupowaniu nagrodę EGTC Awards 2018 dla najlepiej funkcjonującego europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej. Uroczyste wręczenie nagrody nastąpi 8 października 2018 r. w Brukseli.

 

– W bieżącej perspektywie finansowej Unia Europejska na realizację Programu Współpracy Transgranicznej Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020 przeznaczyła 155 milionów euro na całe pogranicze polsko-słowackie. Jakie są wymierne efekty wykorzystania środków przez beneficjentów z obszaru Euroregionu „Tatry”?

 

– Z zadowoleniem stwierdzam, że w bieżącej perspektywie finansowej beneficjenci na pograniczu polsko-słowackim skupili się na realizacji transgranicznych inwestycji.

Przykładem jest modernizacja połączenia drogowego Pienińskich Parków Narodowych realizowana przez Powiat Nowotarski w partnerstwie z Województwem Małopolskim i Samorządowym Krajem Preszowskim. W ramach wspólnego projektu zostanie zmodernizowana m.in. droga Krościenko-Szczawnica. Na ten cel Powiat Nowotarski ma przyznaną kwotę dofinansowania z EFRR w wysokości ponad 2,5 mln euro.

Kolejną ważną inwestycją drogową jest usprawnienie połączeń węzłów drogowych drugo i trzeciorzędnych takich jak: Rabka-Zdrój, Zakopane, Nowy Targ i Jabłonka po polskiej stronie oraz węzłów trzeciorzędnych Twardoszyn i Trzciana po słowackiej stronie. Na ten cel udało się pozyskać blisko 6 mln euro dofinansowania.

Poza inwestycjami drogowymi powstają również ścieżki rowerowe, które realizują Miasta: Nowy Targ, Zakopane oraz Muszyna, a także Gminy: Czarny Dunajec, Łapsze Niżne, Nowy Targ, Poronin i Kościelisko.

Ciekawym przedsięwzięciem jest również Muzeum Drukarstwa w Nowym Targu, w którym jednym z najważniejszych eksponatów będzie unikatowa maszyna drukarska wyprodukowana w Wiedniu ok. 1840 roku. Jest to jedyny taki model zachowany do dnia dzisiejszego.

Ponadto na terenie Gminy Czarny Dunajec powstało muzeum przyrodnicze z multimedialnymi ekspozycjami torfowisk, które jest umieszczone w odnowionym drewnianym budynku w miejscowości Chochołów. Projekt ten jest finalistą konkursu RegioStars Awards 2018 na najbardziej oryginalne i innowacyjne projekty dofinansowane z funduszy Unii Europejskiej.

Na dofinansowanie z Programu Interreg V-A PL-SK 2014-2020 czekają również inne ciekawe inicjatywy z naszego regionu jak chociażby budowa kompleksu parków archeologicznych w Nowej Białej i w Ganovcach – w miejscach odkryć archeologicznych o unikatowym znaczeniu na skalę światową, czy Parku Cysterskiego w Szaflarach. Oba te projekty znajdują się na liście rezerwowej. Liczymy, że dzięki dodatkowym środkom przeznaczonym na realizację Programu Interreg V-A PL-SK 2014-2020 obszar Euroregionu „Tatry” wzbogaci się o niespotykane dotąd na pograniczu innowacyjne atrakcje turystyczne.

 

Wspólne wydarzenie transgraniczne – koncert kapel góralskich oraz występy zespołów regionalnych realizowane przez Gminę Bukowina Tatrzańska w ramach mikroprojektu pt. Zachowanie dziedzictwa Górali na pograniczu polsko-słowackim.


– Niewątpliwie Tatry są głównym magnesem przyciągającym polskich i zagranicznych turystów zarówno do powiatu nowotarskiego, jak i całego obszaru euroregionu. Czy może Pan scharakteryzować model współpracy samorządu powiatowego oraz euroregionu w odniesieniu do korelacji planów rozwojowych i oferty inwestycyjnej, turystycznej oraz kulturalnej na tych zróżnicowanych przecież szczeblach?

 

– Powiat nowotarski jest bardzo atrakcyjny turystycznie. Potwierdzają to badania Głównego Urzędu Statystycznego za 2017 r., które przeprowadzone były w 314 powiatach i ich najbliższym otoczeniu. Powiat nowotarski znalazł się na VI miejscu rankingu. Wyprzedził nas powiat tatrzański, który zajął IV miejsce. Na wskaźnik atrakcyjności turystycznej (WAT) składają się m.in. informacje mówiące o atrakcyjności kulturowej, środowiskowej czy hotelowej danych regionów. Poza bogatym dorobkiem kulturowym czy środowiskowym, dodatkowym atutem jest położenie powiatów. Obszar Euroregionu „Tatry” rozciąga się po obu stronach polsko-słowackiej granicy co zdecydowanie podnosi jego atrakcyjność. Zarówno powiat nowotarski jak i powiat tatrzański są członkami Euroregionu „Tatry”. Członkami są również poszczególne gminy i miasta z terenu tych powiatów. Współpracują one z samorządami słowackimi w zakresie turystyki, kultury, ochrony środowiska. Magnesem przyciągającym turystów w nasze strony jest bez wątpienia spływ Dunajcem z polskich i słowackich przystani. Co roku z tej atrakcji korzysta ponad 400 tys. turystów.

Warto podkreślić, że wciąż na odkrycie czekają Gorce, które odciążyłyby zatłoczone Tatry.


Szlak wokół Tatr fot. B.Ogrodniczak


Dwudziestopięcioletnia letnia działalność Euroregionu „Tatry” wypracowała wzorcowy model współpracy samorządów. Nie ukrywam, że początkowo pojawiały się różne trudności. Jednak ogromny zapał, zaangażowanie i wysiłek samorządów pozwoliły na realizację wielu wspólnych, transgranicznych, polsko-słowackich przedsięwzięć służących mieszkańcom i turystom po obu stornach Tatr. Wzorowym przykładem takiej współpracy jest budowa Historyczno-kulturowo-przyrodniczego szlaku wokół Tatr. Przy realizacji tego przedsięwzięcia współpracowało łącznie 18 samorządów, w tym 13 ze strony słowackiej.

 

– Trwają prace nad Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu „Europejska współpraca terytorialna” (Interreg). Proszę odnieść się do zapisów tego dokumentu w kontekście przyszłej perspektywy finansowej 2021-2027.

 

– Projekt Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu „Europejska współpraca terytorialna” (Interreg), w sposób jednoznaczny określa beneficjenta funduszu małych projektów, którym może być europejskie ugrupowanie współpracy terytorialnej lub transgraniczny podmiot prawny. EUWT prawnie i organizacyjnie spełnia warunki konieczne do zarządzania funduszem małych projektów. Jest to dobra wiadomość dla nas, ponieważ otwiera ogromne możliwości dla powołanego przez stronę polską i słowacką EUWT TATRY z o.o. Dobrą wiadomością jest również fakt, że w Rozporządzeniu zdefiniowany został fundusz małych projektów. Zapis ten jest gwarancją wspierania małych projektów z wykorzystaniem uproszczonych metod rozliczania kosztów. Uproszczenia te zostaną wprowadzone również przy rozliczeniach podatku VAT, który będzie kwalifikowalny we wszystkich projektach o wartości nieprzekraczającej 5 mln. euro.

Ważne jest również, że w przyszłej perspektywie będą wspierane transgraniczne inicjatywy realizowane tylko na obszarze wsparcia Programu.

Z niepokojem natomiast przyjąłem informację o zaproponowanej przez Parlament Europejski i Radę wysokości środków przeznaczonych na europejską współpracę transgraniczną na lata 2021-2027. Środki przeznaczone na ten cel są niższe w porównaniu z bieżącą perspektywą finansową. Poziom dofinansowania projektów również będzie niższy bo zaledwie 70 %.

 

Wyremontowany most kolejowy na Szlaku wokół Tatr fot. B. Ogrodniczak


– Związek Euroregion „Tatry” zarządza funduszem małych projektów w ramach Programu Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020. Jak Pan ocenia realizację tego funduszu oraz jaki ma on wpływ na pogranicze polsko-słowackie?

 

– Fundusz małych projektów cieszy się ogromnym zainteresowaniem wśród samorządów i instytucji o charakterze niedochodowym. Dowodem tego jest ilość projektów składana w ramach ogłaszanych przez nasze stowarzyszenie naborów. Wartość tych projektów przewyższa dostępną kwotę alokacji, którą możemy rozdysponować.

Nowością w tej perspektywie finansowej są mikroprojekty wspólne, w których finansowo uczestniczy każdy partner. Wartość dofinansowania takiego projektu jest wyższa niż w przypadku projektu indywidualnego i może wynieść nawet 100 tys. euro. Tych projektów mamy najwięcej.

Dzięki mikroprojektom realizowanym po obu stronach granicy nawiązują się nowe kontakty i partnerstwa, a dotychczasowe umacniają się i rozwijają. Jest to ważny krok do zacieśnienia więzi oraz integracji wielokulturowego pogranicza polsko-słowackiego, które dzięki wspólnej promocji zostanie na nowo odkryte dla mieszkańców i przybywających w te strony turystów. Ponadto dofinansowanie małych inicjatyw lokalnych tworzy fundament dla dużych projektów transgranicznych.

Do tej pory na naszym pograniczu zakontraktowaliśmy 72 mikroprojekty na łączną kwotę dofinansowania ponad 4,4 mln. euro. Środki te zostały efektywnie wykorzystane przez beneficjentów, a ich rezultaty w postaci licznych małych inwestycji, publikacji, aplikacji mobilnych, wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych są dostępne dla mieszkańców i turystów pogranicza.

 

– Dziękuję za rozmowę.

Skontaktuj się z nami:

Napisz do nas:

Europrojekty.pl Sp. z o.o.

Al. Korfantego 32/44
40-004 Katowice

NIP: 634-281-53-00

+48 509 179 016

Adres:

E-mail:

Telefon:

Jeśli masz do nas jakieś pytania, chciałbyś podjąć  z nami współpracę lub dowiedzieć się więcej na temat naszego pisma, zapraszamy do kontaktu za pomocą poniższego formularza bądź redakcyjnego adresu
e-mail:

redakcja@europrojekty-pl.pl

redakcja@europrojekty-pl.pl

Copyright © 2014  |  Europrojekty-pl  |  Wszelkie prawa zastrzeżone. Wykorzystywanie artykułów z tej strony bez zgody redakcji lub autora zabronione  |  made by TATUTU

Wysyłanie...  |

Wystąpił błąd. Przepraszamy  |

Wiadomość wysłana  |